ประชากรกับกลุ่มตัวอย่างต่างกันอย่างไร? พร้อมวิธีการสุ่มตัวอย่าง 8 แบบ (ฉบับเขียนบทที่ 3 ได้เลย)
สารบัญ (12)
เวลาเขียนบทที่ 3 คำถามแรกที่เจอคือ “ประชากรของงานนี้คือใคร แล้วต้องเก็บกลุ่มตัวอย่างกี่คน?” สองคำนี้ฟังดูคล้ายกันจนหลายคนเขียนสลับกัน บทความนี้เราสรุปความต่างให้เห็นภาพในตารางเดียว พร้อมวิธีการสุ่มตัวอย่างทั้ง 8 แบบ และโครงการเขียนหัวข้อ “ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง” ที่นำไปปรับใช้ในเล่มได้เลยครับ
ประชากร (Population) คืออะไร?
ประชากร คือ สมาชิก ทั้งหมด ที่อยู่ในขอบเขตที่งานวิจัยสนใจ ไม่จำเป็นต้องเป็น “คน” เสมอไป อาจเป็นองค์กร โรงเรียน หรือครัวเรือนก็ได้ นิยมแทนจำนวนด้วยตัวอักษร N (ตัวใหญ่)
ประชากรที่ดีต้องนิยามให้ชัด 3 มิติ: ใคร (คุณสมบัติ) ที่ไหน (ขอบเขตพื้นที่) และ เมื่อไร (ช่วงเวลา) เช่น “พนักงานประจำของบริษัท A สำนักงานใหญ่ ปีงบประมาณ 2569 จำนวน 1,200 คน”
กลุ่มตัวอย่าง (Sample) คืออะไร?
กลุ่มตัวอย่าง คือ ส่วนหนึ่ง ของประชากรที่ผู้วิจัยเลือกมาเก็บข้อมูลจริง แทนด้วย n (ตัวเล็ก) หัวใจของกลุ่มตัวอย่างที่ดีคือ เป็นตัวแทน (Representative) ของประชากร เพื่อให้ผลที่พบในกลุ่มตัวอย่างอ้างอิงกลับไปยังประชากรทั้งหมดได้
ตารางสรุปความต่าง
| ประชากร (Population) | กลุ่มตัวอย่าง (Sample) | |
|---|---|---|
| ความหมาย | ทุกหน่วยที่งานวิจัยสนใจ | ส่วนที่เลือกมาเก็บข้อมูลจริง |
| สัญลักษณ์จำนวน | N | n |
| ค่าที่คำนวณได้ | พารามิเตอร์ (Parameter) เช่น μ, σ | ค่าสถิติ (Statistic) เช่น x̄, S.D. |
| การเก็บข้อมูล | เก็บทั้งหมด = สำมะโน (Census) | เก็บบางส่วนผ่านการสุ่ม/เลือก |
| ตัวอย่าง | พนักงานทั้งบริษัท 1,200 คน | พนักงาน 300 คนที่ถูกสุ่มมาตอบ |
จำง่าย ๆ: ค่าเฉลี่ยของประชากรใช้ μ (มิว) ค่าเฉลี่ยของกลุ่มตัวอย่างใช้ x̄ (เอ็กซ์บาร์) — สถิติเชิงอนุมานทั้งหมดคือการใช้ค่าจากกลุ่มตัวอย่างไป ประมาณ ค่าของประชากรนั่นเอง
ทำไมต้องใช้กลุ่มตัวอย่าง ไม่เก็บทั้งหมดไปเลย?
เหตุผลหลักคือ เวลา งบประมาณ และความเป็นไปได้ การถามพนักงานทั้ง 1,200 คนอาจใช้เวลาหลายเดือน ขณะที่หลักการสุ่มตัวอย่างทางสถิติบอกว่า ถ้าเลือกอย่างถูกวิธี กลุ่มตัวอย่างราว 300 คนก็สะท้อนภาพรวมได้ในระดับความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับกัน (เช่น ±5%)
ข้อยกเว้นคือเมื่อประชากรเล็กมาก เช่น ครูในโรงเรียนเดียว 45 คน หลายงานเลือกเก็บทั้งหมด (Census) ไปเลย ซึ่งไม่ต้องใช้สูตรคำนวณใด ๆ และตัดปัญหาเรื่องความเป็นตัวแทนไปได้
ขนาดกลุ่มตัวอย่าง ต้องกี่คน?
ขึ้นอยู่กับว่าทราบจำนวนประชากรไหมและใช้สถิติอะไรทดสอบ:
- ทราบ N ใช้สถิติพื้นฐาน → สูตร Taro Yamane หรือเปิดตาราง Krejcie & Morgan
- ไม่ทราบ N → สูตร Cochran
- ใช้ Regression หรือ SEM → G*Power
เปรียบเทียบทั้ง 4 วิธีแบบละเอียดได้ที่ เลือกวิธีคำนวณขนาดกลุ่มตัวอย่างแบบไหนดี
วิธีการสุ่มตัวอย่าง (Sampling Techniques) 8 แบบ
ได้ตัวเลข n แล้ว คำถามต่อมาคือ “จะเลือก ใคร มาเป็น 300 คนนั้น?” วิธีการแบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่:
กลุ่มที่ 1: อาศัยความน่าจะเป็น (Probability Sampling)
ทุกหน่วยในประชากรมีโอกาสถูกเลือกเท่า ๆ กันหรือทราบโอกาสแน่นอน — ต้องมี “กรอบการสุ่ม” (รายชื่อประชากรทั้งหมด) ก่อน
- สุ่มอย่างง่าย (Simple Random Sampling) — จับสลากหรือใช้ตัวเลขสุ่มจากรายชื่อทั้งหมด เหมาะเมื่อประชากรไม่ต่างกันมากและมีรายชื่อครบ
- สุ่มแบบมีระบบ (Systematic Sampling) — เรียงรายชื่อแล้วเลือกทุก ๆ ลำดับที่ k เช่น ทุกคนที่ 4 ง่ายกว่าจับสลากเมื่อรายชื่อยาวมาก
- สุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ (Stratified Sampling) — แบ่งประชากรเป็นชั้นตามคุณลักษณะ (เช่น แผนก เพศ ชั้นปี) แล้วสุ่มจากแต่ละชั้นตามสัดส่วน ทำให้ทุกกลุ่มย่อยมีตัวแทนแน่นอน
- สุ่มแบบกลุ่ม (Cluster Sampling) — สุ่ม “กลุ่ม” ทั้งก้อน เช่น สุ่มมา 5 โรงเรียนจาก 50 โรงเรียน แล้วเก็บทุกคนในโรงเรียนที่ถูกสุ่ม เหมาะกับประชากรกระจายตามพื้นที่กว้าง
กลุ่มที่ 2: ไม่อาศัยความน่าจะเป็น (Non-probability Sampling)
ใช้เมื่อไม่มีรายชื่อประชากรทั้งหมด หรือเข้าถึงผู้ตอบได้จำกัด — พบบ่อยมากในงานแบบสอบถามออนไลน์
- ตามสะดวก (Convenience Sampling) — เก็บจากคนที่เข้าถึงได้ เช่น โพสต์ลิงก์แบบสอบถามในกลุ่ม Facebook การแจกแบบสอบถามออนไลน์ทั่วไปส่วนใหญ่คือแบบนี้ ไม่ใช่ “สุ่มอย่างง่าย” อย่าเขียนสลับกันในบทที่ 3
- เจาะจง (Purposive Sampling) — เลือกเฉพาะคนที่มีคุณสมบัติตรงตามเกณฑ์ที่กำหนด เช่น ต้องเคยใช้แอปที่ศึกษาไม่ต่ำกว่า 6 เดือน
- โควตา (Quota Sampling) — กำหนดจำนวนตามสัดส่วนกลุ่มย่อยไว้ก่อน เช่น เพศละ 150 คน แล้วเก็บแบบตามสะดวกจนครบโควตา
- สโนว์บอล (Snowball Sampling) — ให้ผู้ตอบแนะนำคนที่มีคุณสมบัติเดียวกันต่อเป็นทอด ๆ เหมาะกับประชากรเฉพาะที่หาตัวยาก
ข้อควรรู้: สูตร Taro Yamane และตาราง Krejcie & Morgan พัฒนาบนสมมติฐานของการสุ่มแบบอาศัยความน่าจะเป็น หากใช้การเลือกแบบตามสะดวก ควรระบุเป็นข้อจำกัดของงานวิจัย และปรึกษาอาจารย์ที่ปรึกษาเรื่องการอ้างอิงตัวเลขที่คำนวณได้
เขียนหัวข้อ “ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง” ในบทที่ 3 อย่างไร?
โครงที่กรรมการมักมองหา มี 4 ส่วน:
- นิยามประชากร — ใคร ที่ไหน ช่วงเวลาใด และจำนวน N (ถ้าทราบ พร้อมแหล่งที่มาของตัวเลข เช่น ข้อมูลฝ่ายบุคคล ณ เดือนใด)
- ขนาดกลุ่มตัวอย่าง — n เท่าไร คำนวณด้วยสูตรหรือตารางอะไร ที่ความคลาดเคลื่อนเท่าไร พร้อมอ้างอิงต้นฉบับ
- วิธีการสุ่ม/เลือกกลุ่มตัวอย่าง — ใช้แบบไหนจาก 8 แบบข้างบน พร้อมเหตุผลที่เลือก และขั้นตอนปฏิบัติจริง
- เกณฑ์คัดเข้า–คัดออก (Inclusion–Exclusion Criteria) — คุณสมบัติของผู้ตอบ และเงื่อนไขที่ตัดคำตอบทิ้ง เช่น ตอบไม่ครบหรือตอบเร็วผิดปกติ
ดูภาพรวมหัวข้ออื่นของบทที่ 3 ได้ที่ ระเบียบวิธีวิจัย คืออะไร และบทที่ 3 มีอะไรบ้าง
คำนวณขนาดกลุ่มตัวอย่างออนไลน์ ฟรี
ใส่จำนวนประชากร N ระบบคำนวณ n ด้วยวิธีเดียวกับสูตร Taro Yamane พร้อมข้อความสำหรับใส่ในบทที่ 3
ใช้เครื่องคำนวณ Taro Yamaneสรุป
ประชากรคือ “ทั้งหมด” กลุ่มตัวอย่างคือ “ส่วนที่เลือกมา” — เขียนบทที่ 3 ให้แน่น ต้องนิยามประชากรชัด บอกที่มาของขนาดกลุ่มตัวอย่าง และเรียกชื่อวิธีการสุ่มให้ตรงกับที่ทำจริง โดยเฉพาะงานออนไลน์ที่ส่วนใหญ่เป็นการเลือกตามสะดวกหรือเจาะจง ไม่ใช่การสุ่มอย่างง่าย
และเมื่อถึงขั้นเก็บข้อมูลจริง หากกลุ่มตัวอย่างที่ต้องการหายาก เก็บไม่ครบตามจำนวนที่คำนวณไว้ เล่าโจทย์ให้เราฟังได้ที่ ฟอร์มฝากข้อความ — ทีมคนตอบ.com ช่วยนักวิจัยหาผู้ตอบแบบสอบถามที่ตรงคุณสมบัติและคัดกรองคำตอบก่อนส่งมอบ
อ่านต่อ
- Taro Yamane vs Krejcie & Morgan vs Cochran vs G*Power เลือกวิธีไหนดี
- วิธีคำนวณกลุ่มตัวอย่างด้วยสูตร Taro Yamane และ Cochran
- ตารางสำเร็จรูป Krejcie & Morgan
- ระเบียบวิธีวิจัย คืออะไร และบทที่ 3 มีอะไรบ้าง
- เขียนบทที่ 3 วิธีดำเนินการวิจัย พร้อมตัวอย่างข้อความ
- วิธีแจกแบบสอบถามออนไลน์ให้ได้ผู้ตอบจริง
อ้างอิง (References)
- Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.
- Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.
- Yamane, T. (1967). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). Harper and Row.
- Etikan, I., Musa, S. A., & Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1–4.
เขียนโดย ทีมงาน คนตอบ.com — ทีมที่ช่วยนักวิจัยหาผู้ตอบแบบสอบถาม
คำถามที่พบบ่อย
ประชากรต่างจากกลุ่มตัวอย่างยังไง?
ประชากร (Population, N) คือทุกคนหรือทุกหน่วยที่งานวิจัยสนใจ เช่น พนักงานทั้งบริษัท 1,200 คน ส่วนกลุ่มตัวอย่าง (Sample, n) คือส่วนหนึ่งของประชากรที่ถูกเลือกมาเก็บข้อมูลจริง เช่น 300 คนจาก 1,200 คน ค่าที่คำนวณจากประชากรเรียกว่าพารามิเตอร์ ส่วนค่าที่ได้จากกลุ่มตัวอย่างเรียกว่าค่าสถิติ ซึ่งใช้ประมาณค่าของประชากร
ทำไมไม่เก็บข้อมูลจากประชากรทั้งหมดไปเลย?
เพราะส่วนใหญ่ทำไม่ได้จริงด้วยเวลาและงบประมาณ และหลักการสุ่มตัวอย่างทางสถิติทำให้กลุ่มตัวอย่างที่เลือกอย่างถูกวิธีเป็นตัวแทนของประชากรได้ แต่ถ้าประชากรมีขนาดเล็กมาก เช่น ไม่ถึงหลักร้อย หลายงานเลือกเก็บทั้งหมด เรียกว่าการสำมะโน (Census) ซึ่งไม่ต้องใช้สูตรคำนวณขนาดกลุ่มตัวอย่าง
วิธีการสุ่มตัวอย่างมีกี่แบบ?
แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือการสุ่มแบบอาศัยความน่าจะเป็น (Probability Sampling) ได้แก่ สุ่มอย่างง่าย สุ่มแบบมีระบบ สุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ และสุ่มแบบกลุ่ม กับการเลือกแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็น (Non-probability Sampling) ได้แก่ ตามสะดวก เจาะจง โควตา และสโนว์บอล
แจกแบบสอบถามออนไลน์ถือเป็นการสุ่มแบบไหน?
การโพสต์ลิงก์ให้ใครก็ได้เข้ามาตอบถือเป็นการเลือกแบบตามสะดวก (Convenience Sampling) ซึ่งเป็น Non-probability Sampling ไม่ใช่การสุ่มอย่างง่าย ควรเขียนในบทที่ 3 ให้ตรงตามจริง และอธิบายวิธีคัดกรองผู้ตอบให้ตรงคุณสมบัติของประชากร
หัวข้อประชากรและกลุ่มตัวอย่างในบทที่ 3 ต้องเขียนอะไรบ้าง?
ควรระบุ 4 อย่าง คือ (1) นิยามประชากรให้ชัดว่าเป็นใคร ที่ไหน ช่วงเวลาใด พร้อมจำนวน N ถ้าทราบ (2) ขนาดกลุ่มตัวอย่าง n และสูตรหรือตารางที่ใช้คำนวณ เช่น Taro Yamane, Krejcie & Morgan หรือ G*Power (3) วิธีการสุ่มหรือเลือกกลุ่มตัวอย่าง พร้อมเหตุผล (4) เกณฑ์คัดเข้า–คัดออกของผู้ตอบ
ⓘ บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อช่วยให้เริ่มต้นได้ง่ายขึ้น ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะสำหรับงานของคุณ ก่อนนำไปใช้ในงานวิจัยจริง กรุณาตรวจสอบกับตำรา ข้อกำหนดของคณะ และอาจารย์ที่ปรึกษา — คนตอบ.com เป็นทีมที่ช่วยนักวิจัยหาผู้ตอบแบบสอบถาม
🛠️ เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง
📚 บทความที่เกี่ยวข้อง
Likert Scale ใช้สถิติอะไร? Ordinal หรือ Interval, ตั้งค่าใน SPSS และทำกราฟใน Excel
อ่านต่อG*Power คำนวณกลุ่มตัวอย่างยังไง? วิธีใช้ทีละขั้น พร้อมตัวอย่าง Regression, t-test, ANOVA, Correlation
อ่านต่อสูตร Excel สำหรับงานวิจัย: Taro Yamane, Cochran, IOC, Cronbach's Alpha, Mean และ S.D. พร้อมสูตรคัดลอก
อ่านต่อยังหาผู้ตอบแบบสอบถามไม่ครบ?
ส่งลิงก์แบบสอบถามมา เราช่วยหาผู้ตอบที่ตรงกลุ่มเป้าหมายจนครบจำนวน