คนตอบ.com
กลับไปที่เทคนิคงานวิจัย

อ่านผล t-test และ ANOVA ใน SPSS ดูค่า Sig. ตีความ Post Hoc และเขียนบทที่ 4

โดย อ่าน 3 นาที
ตรวจสอบล่าสุด 29 ก.ย. 2569
อ่านผล t-test และ ANOVA ใน SPSS ดูค่า Sig. ตีความ Post Hoc และเขียนบทที่ 4
สารบัญ (8)

หลังเก็บข้อมูลและวิเคราะห์สถิติพรรณนาเสร็จ ขั้นต่อไปในบทที่ 4 คือการ ทดสอบสมมติฐาน ด้วยสถิติเชิงอนุมาน ซึ่ง t-test และ ANOVA คือสองตัวที่นักศึกษาไทยใช้บ่อยที่สุด บทความนี้จะสอนอ่านผล SPSS แบบเข้าใจง่ายครับ

หัวใจสำคัญ: ค่า Sig. (p-value)

ไม่ว่าจะเป็นสถิติตัวไหน สิ่งที่คุณต้องดูคือคอลัมน์ Sig. (บางที่เขียน p) โดยเทียบกับระดับนัยสำคัญ 0.05:

  • Sig. < 0.05 → แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ → ปฏิเสธ H0 / ยอมรับ H1
  • Sig. ≥ 0.05 → ไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ → ยอมรับ H0

t-test คืออะไร มีกี่ประเภท?

t-test (Student’s t-test, การทดสอบที) คือสถิติเชิงอนุมานที่ใช้ทดสอบว่าค่าเฉลี่ยต่างกันอย่างมีนัยสำคัญหรือไม่ เมื่อเปรียบเทียบไม่เกิน 2 ค่า ตัวแปรตามต้องเป็นข้อมูลเชิงปริมาณ (เช่น คะแนนเฉลี่ย Likert) และควรมีการแจกแจงใกล้เคียงปกติ (วิธีทดสอบ Normality ใน SPSS) แบ่งเป็น 3 ประเภท:

ประเภท (ภาษาอังกฤษ)ใช้เมื่อตัวอย่าง
One-sample t-testเทียบค่าเฉลี่ยของกลุ่มเดียวกับค่าที่กำหนดความพึงพอใจเฉลี่ยสูงกว่า 3.00 หรือไม่
Independent samples t-testเทียบค่าเฉลี่ยของ 2 กลุ่มที่เป็นคนละกลุ่มกันเพศชายกับเพศหญิง
Paired samples t-testเทียบค่าเฉลี่ยของคนกลุ่มเดียวกันที่วัด 2 ครั้งคะแนนก่อนเรียนกับหลังเรียน

ถ้ามีตั้งแต่ 3 กลุ่มขึ้นไป ห้ามใช้ t-test จับคู่ทีละคู่ เพราะโอกาสสรุปผิดสะสมเพิ่มขึ้น ให้ใช้ One-way ANOVA แทน

t-test หายังไง? สูตร Paired t-test และสูตร t ทั้ง 3 แบบ

ค่า t คือ “ความต่างของค่าเฉลี่ย หารด้วยความคลาดเคลื่อนมาตรฐานของความต่างนั้น” แต่ละประเภทมีสูตรดังนี้:

  • One-sample: t = (x̄ − μ₀) / (s / √n) โดย df = n − 1
  • Independent samples (กรณีความแปรปรวนเท่ากัน): t = (x̄₁ − x̄₂) / √[s²ₚ(1/n₁ + 1/n₂)] โดย s²ₚ = [(n₁ − 1)s₁² + (n₂ − 1)s₂²] / (n₁ + n₂ − 2) และ df = n₁ + n₂ − 2
  • Paired samples: t = d̄ / (s_d / √n) โดย d คือผลต่างของแต่ละคู่ (หลัง − ก่อน) d̄ คือค่าเฉลี่ยของผลต่าง s_d คือส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานของผลต่าง n คือจำนวนคู่ และ df = n − 1

ตัวอย่างหาค่า Paired t-test: นักเรียน 5 คน คะแนนก่อนเรียน 12, 15, 11, 14, 13 และหลังเรียน 15, 17, 12, 17, 14

  1. ผลต่าง d (หลัง − ก่อน) = 3, 2, 1, 3, 1 → d̄ = 10 / 5 = 2
  2. s_d = √[Σ(d − d̄)² / (n − 1)] = √[(1 + 0 + 1 + 1 + 1) / 4] = √1 = 1
  3. t = 2 / (1 / √5) = 2 / 0.447 = 4.47 ที่ df = 4
  4. ค่าวิกฤตสองทางที่ระดับ .05 และ df = 4 คือ 2.776 เนื่องจาก 4.47 > 2.776 (p ≈ .011) จึงสรุปว่าคะแนนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05

หาใน SPSS: Analyze → Compare Means → เลือก One-Sample T Test, Independent-Samples T Test หรือ Paired-Samples T Test ตามประเภท (Paired ให้ใส่ตัวแปรก่อนและหลังเป็นคู่เดียวกัน เครื่องหมายของ t จะกลับด้านตามลำดับที่ใส่ แต่ค่า p เท่าเดิม) SPSS รุ่นใหม่แสดงค่า p ในคอลัมน์ Two-Sided p ส่วนรุ่นเก่าคือ Sig. (2-tailed)

หาใน Excel: =T.TEST(ช่วงข้อมูล1, ช่วงข้อมูล2, 2, ชนิด) โดยเลข 2 คือทดสอบสองทาง และชนิด 1 = Paired, 2 = สองกลุ่มความแปรปรวนเท่ากัน, 3 = สองกลุ่มความแปรปรวนไม่เท่ากัน ฟังก์ชันนี้คืนค่า p ไม่ใช่ค่า t

1. Independent Samples t-test (เปรียบเทียบ 2 กลุ่ม)

ใช้เมื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของ 2 กลุ่มอิสระ เช่น “เพศชายและหญิงมีความพึงพอใจต่างกันหรือไม่”

วิธีอ่าน:

  1. ดู Levene’s Test ก่อน — ถ้า Sig. > 0.05 ให้อ่านแถวบน (Equal variances assumed); ถ้า Sig. ≤ 0.05 อ่านแถวล่าง
  2. ดูค่า Sig. (2-tailed) ของแถวที่เลือก — ถ้า < 0.05 แสดงว่าสองกลุ่มต่างกันจริง

2. ANOVA คืออะไร ใช้ยังไง (เปรียบเทียบ 3 กลุ่มขึ้นไป)

ใช้เมื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของ ตั้งแต่ 3 กลุ่ม เช่น “ระดับการศึกษา (ต่ำกว่าปริญญาตรี / ปริญญาตรี / สูงกว่า) มีความคิดเห็นต่างกันหรือไม่”

วิธีอ่าน:

  1. ดูตาราง ANOVA ที่ค่า Sig. — ถ้า < 0.05 แสดงว่ามีอย่างน้อย 1 คู่ที่ต่างกัน
  2. ถ้าพบความแตกต่าง ให้ดู Post Hoc (เช่น LSD หรือ Scheffé) เพื่อระบุว่า “คู่ไหน” ที่ต่างกัน โดยดูเครื่องหมาย * หรือค่า Sig. < 0.05 ในแต่ละคู่

ขั้นตอนใน SPSS: Analyze → Compare Means → One-Way ANOVA ใส่ตัวแปรตาม (เช่น คะแนนความคิดเห็นเฉลี่ย) ในช่อง Dependent List และตัวแปรกลุ่มในช่อง Factor ที่ปุ่ม Options ให้ติ๊ก Descriptive, Homogeneity of variance test และ Welch ที่ปุ่ม Post Hoc เลือก LSD หรือ Scheffe และเลือก Games-Howell เผื่อไว้

ถ้า Levene’s Test มี Sig. < 0.05 (ความแปรปรวนไม่เท่ากัน) ให้รายงานผล Welch แทนตาราง ANOVA ปกติ และใช้ Games-Howell สำหรับเปรียบเทียบรายคู่

ANOVA กับ ANCOVA และ MANOVA ต่างกันอย่างไร?

สถิติตัวแปรตามสิ่งที่เพิ่มเข้ามาเมนูใน SPSS
ANOVA1 ตัว—Compare Means → One-Way ANOVA หรือ General Linear Model → Univariate
ANCOVA1 ตัวตัวแปรร่วม (Covariate) เชิงปริมาณที่ต้องการควบคุมGeneral Linear Model → Univariate (ใส่ตัวแปรร่วมในช่อง Covariate(s))
MANOVAตั้งแต่ 2 ตัวขึ้นไปพร้อมกัน—General Linear Model → Multivariate
  • ANCOVA (Analysis of Covariance) ใช้เมื่อกลุ่มที่เปรียบเทียบอาจต่างกันตั้งแต่ต้นในตัวแปรบางตัว เช่น เปรียบเทียบคะแนนหลังเรียนของ 3 วิธีสอน โดยใช้คะแนนก่อนเรียนเป็นตัวแปรร่วม ผลที่รายงานคือค่าเฉลี่ยที่ปรับแล้ว (Adjusted Means) มีข้อตกลงเพิ่มคือตัวแปรร่วมสัมพันธ์เชิงเส้นกับตัวแปรตาม และความชันของเส้นถดถอยในทุกกลุ่มเท่ากัน (Homogeneity of Regression Slopes)
  • MANOVA (Multivariate Analysis of Variance) ใช้เมื่อมีตัวแปรตามหลายตัวที่สัมพันธ์กัน เช่น ความพึงพอใจและความภักดีต่อแบรนด์ แทนการรัน ANOVA แยกทีละตัว ซึ่งทำให้โอกาสสรุปผิดสะสมเพิ่มขึ้น อ่านผลจากตาราง Multivariate Tests (Pillai’s Trace หรือ Wilks’ Lambda) ก่อน ถ้า Sig. < 0.05 จึงดูตาราง Tests of Between-Subjects Effects ของตัวแปรตามแต่ละตัว

วิธีเขียนรายงานในบทที่ 4

ผลการทดสอบพบว่า ผู้ตอบที่มีเพศต่างกันมีความพึงพอใจโดยรวมแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (t = …, p < .05) จึงยอมรับสมมติฐานที่ตั้งไว้

เขียนในรูปแบบนี้ทุกสมมติฐาน โดยแทนค่าสถิติและค่า p ที่ได้จริง

อ่านต่อ

เตรียมข้อมูลก่อนวิเคราะห์สถิติ

คำนวณค่าเฉลี่ยและ S.D. รายข้อพร้อมแปลผล 5 ระดับอัตโนมัติ ก่อนนำเข้าทดสอบสมมติฐาน

ใช้เครื่องคำนวณ Mean/S.D. ฟรี

ข้อมูลไม่พอวิเคราะห์ หรือกลุ่มตัวอย่างไม่ครบ? ปรึกษาทีมงานเราได้ที่ ฟอร์มฝากข้อความ

คำถามที่พบบ่อย

ค่า Sig. ใน SPSS อ่านอย่างไร?

ค่า Sig. คือค่า p-value หากน้อยกว่า 0.05 แสดงว่าผลแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (ปฏิเสธ H0) แต่ถ้ามากกว่าหรือเท่ากับ 0.05 แสดงว่าไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ (ยอมรับ H0)

t-test กับ ANOVA ต่างกันอย่างไร ใช้ตัวไหน?

Independent t-test ใช้เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของ 2 กลุ่ม เช่น เพศชายกับหญิง ส่วน One-way ANOVA ใช้เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยตั้งแต่ 3 กลุ่มขึ้นไป เช่น ระดับการศึกษา 3 ระดับ

ทำไมต้องดู Levene's Test ก่อนอ่านผล t-test?

Levene's Test ตรวจสอบความเท่ากันของความแปรปรวน ถ้า Sig. ของ Levene มากกว่า 0.05 ให้อ่านผลแถว Equal variances assumed แต่ถ้าน้อยกว่า 0.05 ให้อ่านแถว Equal variances not assumed

t-test คืออะไร มีกี่ประเภท?

t-test คือสถิติทดสอบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยไม่เกิน 2 ค่า มี 3 ประเภท ได้แก่ One-sample t-test เทียบค่าเฉลี่ยของกลุ่มเดียวกับค่าที่กำหนด Independent samples t-test เทียบค่าเฉลี่ยของ 2 กลุ่มที่เป็นอิสระกัน และ Paired samples t-test เทียบค่าเฉลี่ยของคนกลุ่มเดียวกันที่วัด 2 ครั้ง เช่น ก่อนและหลังการทดลอง

t-test ภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร?

ภาษาอังกฤษเรียกว่า t-test หรือ Student's t-test ภาษาไทยเรียกว่าการทดสอบที ชื่อ Student มาจากนามแฝงของ William Sealy Gosset ผู้ตีพิมพ์การแจกแจงแบบ t ในวารสาร Biometrika ปี 1908 ใน SPSS จะอยู่ในเมนูชื่อ One-Sample T Test, Independent-Samples T Test และ Paired-Samples T Test

ANOVA กับ ANCOVA ต่างกันอย่างไร?

ANOVA เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของตัวแปรตาม 1 ตัวระหว่างกลุ่มโดยตรง ส่วน ANCOVA คือ ANOVA ที่เพิ่มตัวแปรร่วม (Covariate) ซึ่งเป็นตัวแปรเชิงปริมาณ เช่น คะแนนก่อนเรียน เพื่อควบคุมอิทธิพลของตัวแปรนั้นทางสถิติ แล้วเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยที่ปรับแล้ว (Adjusted Means) แทน

ANOVA กับ MANOVA ต่างกันอย่างไร?

ANOVA มีตัวแปรตาม 1 ตัว ส่วน MANOVA ทดสอบตัวแปรตามตั้งแต่ 2 ตัวขึ้นไปพร้อมกัน เช่น ความพึงพอใจและความภักดี โดยอ่านผลจากสถิติหลายตัวแปร เช่น Wilks' Lambda หรือ Pillai's Trace ก่อน หากมีนัยสำคัญจึงดูผล ANOVA ของตัวแปรตามแต่ละตัว

ทำ t-test ใน SPSS ทีละขั้นตอนต้องทำอย่างไร? (t test SPSS tutorial)

ไปที่ Analyze → Compare Means แล้วเลือกตามประเภท คือ Independent-Samples T Test (2 กลุ่มคนละกลุ่ม) ใส่ตัวแปรตามในช่อง Test Variable(s) และตัวแปรกลุ่มในช่อง Grouping Variable จากนั้นกด Define Groups ใส่รหัสกลุ่ม เช่น 1 และ 2 แล้วกด OK ในตาราง Independent Samples Test ให้ดู Levene's Test ก่อนเพื่อเลือกแถว Equal variances assumed หรือ not assumed แล้วอ่านค่า Sig. ของแถวนั้น

ทำ ANOVA ใน SPSS ทีละขั้นตอนต้องทำอย่างไร? (ANOVA SPSS tutorial)

ไปที่ Analyze → Compare Means → One-Way ANOVA ใส่ตัวแปรตามในช่อง Dependent List และตัวแปรกลุ่ม (3 กลุ่มขึ้นไป) ในช่อง Factor กดปุ่ม Options ติ๊ก Descriptive, Homogeneity of variance test และ Welch จากนั้นกด Post Hoc เลือก LSD หรือ Scheffe (และ Games-Howell เผื่อความแปรปรวนไม่เท่ากัน) แล้วกด OK อ่านค่า Sig. ในตาราง ANOVA ก่อน ถ้าน้อยกว่า 0.05 จึงดูตาราง Post Hoc ว่ากลุ่มใดต่างกัน

SPSS คือโปรแกรมอะไร ใช้ทำอะไรในงานวิจัย?

SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) คือโปรแกรมวิเคราะห์สถิติของ IBM ที่นักศึกษาไทยใช้กันมากในงานวิจัยเชิงปริมาณ ใช้ทำสถิติพรรณนา (ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน) หาค่า Cronbach's Alpha ทดสอบสมมติฐานด้วย t-test, ANOVA, สหสัมพันธ์ และถดถอย เมื่อเก็บข้อมูลเสร็จแล้วบทความนี้ช่วยให้อ่านผลจากตารางของ SPSS ได้

ⓘ บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อช่วยให้เริ่มต้นได้ง่ายขึ้น ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะสำหรับงานของคุณ ก่อนนำไปใช้ในงานวิจัยจริง กรุณาตรวจสอบกับตำรา ข้อกำหนดของคณะ และอาจารย์ที่ปรึกษา — คนตอบ.com เป็นทีมที่ช่วยนักวิจัยหาผู้ตอบแบบสอบถาม

🛠️ เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง

📚 บทความที่เกี่ยวข้อง

★★★★★ 4.8/5 · จาก 83 รีวิวจริงบน Fastwork

ยังหาผู้ตอบแบบสอบถามไม่ครบ?

ส่งลิงก์แบบสอบถามมา เราช่วยหาผู้ตอบที่ตรงกลุ่มเป้าหมายจนครบจำนวน

ปรึกษาฟรี ไม่มีข้อผูกมัดชำระปลอดภัยผ่าน Fastwork EscrowPDPA 100%ตอบกลับใน 24h
Fast-Track ปรึกษาเราฟรี